To provide you with the best experience on this website, cookies are used. By using the site it's assumed that you're happy with our use of cookies. However, you can change your cookie settings at any time. More info on cookies.
Allow cookies

Conwy Sites

View in English

EN

View in Welsh

CY

Mae'r Hiraethog Mynydd

Mae'r Hiraethog Mynydd

Gweld y Cerrigydrudrion

Hanes Hiraethog – Yr Oesoedd Canol

Dim ond pobl wydn a dyfeisgar iawn oedd yn gallu byw yn Hiraethog yn ystod yr Oesoedd Canol – roedd yn rhaid i bopeth gael ei gynhyrchu yn lleol ond roedd hyn yn her enfawr o gofio am y tirlun gwyntog, y pridd tenau a’r tir corslyd.

Roedd y ffordd amaethyddol draddodiadol o fyw yn seiliedig ar yr hendre a’r hafod. Roedd yn gweithio fel hyn:

Ar ôl aredig a hau’r caeau ar y tir isel yn y gwanwyn, yn draddodiadol ar Galan Mai roedd y gwartheg yn cael eu gyrru i’r tir pori ar y mynydd-dir er mwyn gallu lladd y gwair yn y dolydd ar y tir isel. Byddai rhai o’r teulu yn symud i gartref dros dro – yr hafod - i edrych ar ôl yr anifeiliaid, gwneud menyn a chaws a thorri mawn ar gyfer coginio a chadw’n gynnes. Y dyddiad traddodiadol ar gyfer dychwelyd i’r hendre oedd Calan Gaeaf – 1 Tachwedd.

Dechreuodd y patrwm ffermio hwn yn ystod y cyfnod cynhanes, ond dechreuodd y patrwm leihau yng nghanol y 18fed ganrif, pan ddaeth defaid yn bwysig ar gyfer cig a gwlân a chynyddodd y nifer a gadwyd. Arweiniodd yr angen i gadw defaid ar dir uchel at greu ffriddoedd. Gyda’r defaid daeth diwydiannau newydd - daeth nyddu, gwehyddu a gweu sanau yn brif weithgaredd y merched.

Cafodd rhai cnydau, yn bennaf ceirch a haidd, eu tyfu ar raddfa fach mewn rhai ardaloedd, ac oherwydd hyn, cadwodd Mynydd Hiraethog ei dir comin agored ymhell i’r 19eg ganrif.

Roedd y tir uchel yn dirlun anodd i’r groesi - a theithiodd pobl ar droed neu gert ychen ar hyd yr ychydig o lwybrau yn cysylltu’r setliadau. Daeth cam mawr ymlaen yn y 1980/1830au pan agorwyd ffordd dyrpeg newydd rhwng Pentrefoelas a Dinbych. Wedi’i hadeiladu gyda cherrig o chwareli lleol, disgrifiwyd y ffordd newydd yn 1833 fel “ffordd ardderchog ... a adeiladwyd yn ddiwedd ... ar draws y mynyddoedd”.  Mae’n sicr ei bod wedi gwneud bywyd yn llawer haws!

Aros

Math:
Ardal:
Allweddair:

Pethau i'w Gwneud

Math:
Ardal:
Allweddair:

Digwyddiadau

Math:
Ardal:
Allweddair:
Dyddiad

Bwyta

Math:
Ardal:
Allweddair:

Pethau i'w Gwneud

Math:
Ardal:
Allweddair:

Fy Rhestr Fer

Croeso i'r Cynlluniwr Teithiau. Defnyddiwch yr offer hwn i greu eich taith eich hun neu ddewis o ystod cyffrous o deithiau sydd wedi'u dewis yn ofalus.

I greu eich Taith eich hun, cliciwch Add to Excursion i ychwanegu eitem i'ch basged Teithiau.

Get ready for your visit to Hiraethog...

Download Our Guide

Plan your trip here